Dysbioza u psa: przyczyny, objawy i co z nią zrobić

Masz od weterynarza wynik ze zdaniem „dysbioza jelitowa” i nie wiesz, czy to diagnoza, czy tylko ładnie brzmiące słowo? A może po antybiotykach kupa nie chce wrócić do normy i szukasz, co się dzieje w jelitach? Dysbioza u psa to zaburzenie równowagi bakterii jelitowych, które zmienia to, co robią w brzuchu. To nie jest osobna choroba, tylko wynik badania, który może towarzyszyć wielu kłopotom. Znajdziesz tu, co ją wywołuje, jak się ją rozpoznaje i co realnie możesz zrobić ty, a co weterynarz.

Czym jest dysbioza u psa?

Dysbioza u psa to zmiana składu mikrobiomu jelitowego, która prowadzi do zmian funkcjonalnych: bakterie zaczynają wytwarzać inne substancje i pełnić inne zadania niż w zdrowych jelitach (Pilla i Suchodolski, 2020). Czasem używa się też słowa dysbakterioza, w potocznej mowie opiekunów oznacza mniej więcej to samo: zaburzoną florę jelitową psa.

Zdrowe psie jelito jest domem ogromnej liczby bakterii, które pomagają trawić, wytwarzają krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe i uczestniczą w przetwarzaniu kwasów żółciowych. Wprowadzenie do tematu znajdziesz w artykule Mikrobiom psa: czym jest i dlaczego jest ważny. W dysbiozie ten stan się zmienia. W badaniach na psach z przewlekłymi kłopotami jelitowymi bywa mniej bakterii takich jak Faecalibacterium, Fusobacterium czy Clostridium hiranonis, a więcej Escherichia coli i paciorkowców (Pilla i Suchodolski, 2020).

Ważne, że „dysbioza” opisuje, co dzieje się z bakteriami, a nie dlaczego. To raczej ustalenie niż diagnoza i weterynarz po nim zawsze pyta, co za tym stoi.

Jakie są przyczyny dysbiozy u psa?

Dysbioza u psa zwykle towarzyszy innemu problemowi albo jest jego skutkiem. Najczęściej chodzi o antybiotyki, ostrą biegunkę, przewlekłą chorobę jelit lub chorobę trzustki. Dlaczego dokładnie jeden pies ma inny mikrobiom niż drugi, omawia artykuł Dlaczego każdy pies ma inny mikrobiom.

Antybiotyki i dysbioza: co dzieje się w jelitach

Antybiotyki działają nie tylko na sprawcę infekcji, ale też na pożyteczne bakterie jelitowe. Metronidazol u 24 zdrowych psów zmniejszył różnorodność bakterii i udział kluczowych grup, na przykład Fusobacteria. Różnorodność wróciła w ciągu dwóch tygodni po odstawieniu, ale Fusobacteria, a u części psów także Clostridium hiranonis, nie były całkiem w normie nawet cztery tygodnie po odstawieniu (Pilla i wsp., 2020). W przypadku amoksycyliny z kwasem klawulanowym badanie z udziałem 16 psów wykazało, że lek przy niepowikłanej ostrej biegunce nie przyniósł korzyści klinicznej. Dodatkowo w czasie leczenia wzrósł odsetek opornych szczepów E. coli do mediany 100 %, a trzy tygodnie po leczeniu nadal był podwyższony (Werner i wsp., 2020).

Nie chodzi o to, że antybiotyki są złe. Gdy pies naprawdę ich potrzebuje, są konieczne. Chodzi o to, że sens ma podawanie ich tylko na zalecenie weterynarza. Jak pomóc jelitom po leczeniu, podsumowuje artykuł Pies po antybiotykach.

Dieta, stres i inne wpływy

Skład karmy zmienia mikrobiom psa: psy na surowej diecie mają zwykle inny udział bakterii niż psy na suchej karmie. Przegląd tłumaczy to raczej jako przystosowanie mikrobiomu do długotrwałej diety, a nie chorobę (Pilla i Suchodolski, 2020). Stres i gwałtowna zmiana karmy to częsty czynnik wyzwalający biegunkę, a jelita na nie reagują, jak opisują artykuły Biegunka stresowa u psa i Zmiana karmy u psa.

Jak dysbioza u psa się objawia?

Dysbioza u psa nie ma własnego objawu. To, co widzisz, to przejawy podstawowego problemu, czyli najczęściej kłopotów przewodu pokarmowego. Typowo jest to rzadki stolec, nawracająca lub zmienna biegunka, wzdęcia, wymioty, utrata masy ciała lub gorszy apetyt.

Te same objawy ma kilkadziesiąt innych przyczyn, od pasożytów po nietolerancję pokarmową, dlatego dysbiozy po nich nie rozpoznasz. Więcej o poszczególnych kłopotach znajdziesz w artykułach Problemy trawienne u psa, Biegunka u psa lub Wzdęcia u psa. Jeśli trwają dłużej niż 2 do 3 tygodni albo wracają, powinny trafić do weterynarza, nawet gdy pies jest poza tym żwawy.

Jak rozpoznaje się dysbiozę u psa?

Dysbiozę rozpoznaje się na podstawie analizy próbki stolca, najczęściej metodą qPCR, z której oblicza się Dysbiosis Index. To wynik punktowy, który powstał na Texas A&M University i został po raz pierwszy opisany w 2017 roku (AlShawaqfeh i wsp., 2017).

Dysbiosis Index mierzy liczbę bakterii ogółem oraz siedmiu grup: Faecalibacterium, Turicibacter, Escherichia coli, Streptococcus, Blautia, Fusobacterium i Clostridium hiranonis. Wartości ujemne oznaczają prawidłowy mikrobiom, dodatnie dysbiozę, a im wyższa liczba, tym bardziej próbka różni się od zdrowej. Wartości od 0 do 2 są graniczne i oznaczają niewielkie przesunięcie, wartość powyżej 2 uważa się za dysbiozę (Suchodolski, 2021).

Drugą możliwością jest sekwencjonowanie, które opisuje różnorodność i udział bakterii. Samo jednak nie powie, czy wynik to choroba, czy zwykłe odchylenie, a interpretacja zależy od laboratorium. Jak wygląda taki raport, znajdziesz w artykule Test mikrobiomu psa.

Czego test dysbiozy nie potrafi

Dysbiosis Index nie diagnozuje konkretnej choroby. W badaniu z udziałem 95 zdrowych psów i 106 psów z przewlekłym zapaleniem jelit odróżnił obie grupy przy progu 0 z czułością 74 % i swoistością 95 % (AlShawaqfeh i wsp., 2017). Oznacza to, że mniej więcej jedna czwarta psów z przewlekłym zapaleniem jelit miała indeks poniżej zera, czyli w normie. Podobnie wyszło w innej, mniejszej pracy: Dysbiosis Index poniżej zera miało 82 % zdrowych psów, ale także 36 % psów z przewlekłą enteropatią (Blake i wsp., 2019).

U szczeniąt trzeba być dodatkowo ostrożnym. Szczenięta w wieku 5 do 6 tygodni lub młodsze miały medianę indeksu 5,39 wobec −4,62 u dorosłych psów, autorzy podają więc, że szczenięta do 6 tygodni mogą wymagać innego progu interpretacji indeksu (Blake i wsp., 2020). Indeks jest więc przydatny głównie jako podstawa do rozmowy z weterynarzem i do śledzenia zmian w czasie, a nie jako samodzielny werdykt.

Co robi weterynarz przy podejrzeniu dysbiozy?

Weterynarz najpierw szuka przyczyny, a nie samej dysbiozy. Zapyta o objawy, karmienie i dotychczasowe leczenie, zbada psa i w razie potrzeby zleci badania krwi, badanie stolca na pasożyty albo badania obrazowe. Przy długotrwałych kłopotach może wybrać dietę eliminacyjną, leczyć konkretną chorobę, na przykład EPI, albo rozpocząć diagnostykę w kierunku przewlekłej enteropatii.

Antybiotyków przy niepowikłanej ostrej biegunce weterynarz często nie włącza. Metaanaliza, na której opierają się zalecenia europejskiej sieci ENOVAT, wykazała z wysoką pewnością dowodów, że przy łagodnej i umiarkowanej ostrej biegunce nie pomagają klinicznie istotnie (Scahill i wsp., 2024). Szerzej omawia to artykuł Biegunka u psa.

Ostatnio dużo mówi się o przeszczepie stolca. U psów według przeglądu z 2020 roku brakowało jednak badań kontrolowanych, były tylko pojedyncze mniejsze prace i opisy przypadków z różnymi procedurami (Pilla i Suchodolski, 2020). To procedura dla wyspecjalizowanych ośrodków, nie do domowych prób.

Jak odbudować mikrobiom psa? Co możesz zrobić ty

Jak odbudować mikrobiom psa, zależy głównie od przyczyny, dlatego pierwszy krok zawsze należy do weterynarza. Nie istnieje jeden uniwersalny sposób, który niezawodnie przywróciłby bakterie jelitowe do normy. Możesz jednak stworzyć jelitom warunki, żeby mogły się ustabilizować.

1. Ustal przyczynę. Jeśli kłopoty trwają dłużej niż 2 do 3 tygodni albo wracają, umów psa na badanie.
2. Trzymaj stałe karmienie. Nie zmieniaj karmy bez powodu, a gdy musisz, rób to stopniowo według planu na 7 do 10 dni.
3. Prowadź dzienniczek stolca. Zapisuj datę, wygląd kupy i to, co pies jadł. Weterynarzowi przyda się bardziej niż pamięć. Orientację daje artykuł Kupa psa: kolor, kształt, konsystencja.
4. Błonnik omów z weterynarzem. Błonnik jest dla bakterii jelitowych pożywieniem, ale ilość i rodzaj zostaw weterynarzowi, zwłaszcza przy biegunce. Więcej znajdziesz w artykule Błonnik dla psów.
5. Probiotyki rozważ dopiero po konsultacji. Metaanaliza do zaleceń ENOVAT nie wykazała klinicznie istotnego skrócenia ostrej biegunki po prebiotykach, probiotykach ani synbiotykach, pewność dowodów była bardzo niska do umiarkowanej (Scahill i wsp., 2024). Jak wybierać, opisują Probiotyki dla psów.
6. Nie próbuj ludzkich suplementów ani leków. To, co jest zwyczajne dla człowieka, może psu zaszkodzić.
7. Po antybiotykach daj jelitom czas. Odbudowa trwa tygodnie, nie dni. W badaniu z metronidazolem część bakterii nie była w normie nawet 4 tygodnie po odstawieniu (Pilla i wsp., 2020).

Źródła

1. Pilla R, Suchodolski JS (2020). The Role of the Canine Gut Microbiome and Metabolome in Health and Gastrointestinal Disease. Frontiers in Veterinary Science. doi.org/10.3389/fvets.2019.00498
2. AlShawaqfeh MK et al. (2017). A dysbiosis index to assess microbial changes in fecal samples of dogs with chronic inflammatory enteropathy. FEMS Microbiology Ecology. doi.org/10.1093/femsec/fix136
3. Pilla R et al. (2020). Effects of metronidazole on the fecal microbiome and metabolome in healthy dogs. Journal of Veterinary Internal Medicine. doi.org/10.1111/jvim.15871
4. Werner M et al. (2020). Effect of amoxicillin-clavulanic acid on clinical scores, intestinal microbiome, and amoxicillin-resistant Escherichia coli in dogs with uncomplicated acute diarrhea. Journal of Veterinary Internal Medicine. doi.org/10.1111/jvim.15775
5. Blake AB et al. (2019). Altered microbiota, fecal lactate, and fecal bile acids in dogs with gastrointestinal disease. PLOS ONE. doi.org/10.1371/journal.pone.0224454
6. Blake AB et al. (2020). Developmental stages in microbiota, bile acids, and clostridial species in healthy puppies. Journal of Veterinary Internal Medicine. doi.org/10.1111/jvim.15928
7. Suchodolski JS et al. (2012). The fecal microbiome in dogs with acute diarrhea and idiopathic inflammatory bowel disease. PLoS ONE. doi.org/10.1371/journal.pone.0051907
8. Scahill K et al. (2024). Efficacy of antimicrobial and nutraceutical treatment for canine acute diarrhoea: A systematic review and meta-analysis for ENOVAT guidelines. The Veterinary Journal. doi.org/10.1016/j.tvjl.2023.106054
9. Suchodolski JS (2021). Analysis of the gut microbiome in dogs and cats. Veterinary Clinical Pathology 50(S1):6–17. doi.org/10.1111/vcp.13031