Pies po antybiotykach: probiotyki, biegunka i jelita

Jest szósta rano, a twój pies patrzy na ciebie przy drzwiach tak, że od razu wiesz, że to nie będzie spokojny spacer. Antybiotyki już skończone, ale brzuszek nadal nie współpracuje. Nie robisz nic źle.

Antybiotyk przepisał weterynarz i dobrze zrobił, bo przy infekcjach bakteryjnych jest niezastąpiony. Tyle że nie uderza tylko w sprawcę choroby, ale też w bakterie w jelitach. Znajdziesz tu informacje, dlaczego pies po antybiotykach ma biegunkę, jak długo według badań trwa regeneracja, co ty możesz zrobić, kiedy przychodzi czas na probiotyki dla psa po antybiotykach, i jedno zaskakujące odkrycie o antybiotykach „na wszelki wypadek”.

Co antybiotyki robią z jelitami psa?

Antybiotyki hamują bakterie niezależnie od tego, czy są szkodliwe, czy pożyteczne, dlatego po nich w jelitach psa spada różnorodność bakterii. Mikrobiom jelitowy psa to duża społeczność bakterii, która pomaga trawić pokarm i trzyma w ryzach to, czego tam być nie powinno. Gdy jego równowaga zostaje zaburzona, mówi się o dysbiozie, czyli braku równowagi bakterii jelitowych.

Bakterie w jelitach mają konkretne zadania: Clostridium hiranonis na przykład przekształca pierwotne kwasy żółciowe we wtórne (Manchester i wsp., 2019; Pilla i wsp., 2020). Gdy antybiotyk takie bakterie zahamuje, zmienia się nie tylko skład bakterii, ale też substancje, z których korzysta jelito.

Zmiana w jelitach to bezpośredni skutek leku, a nie twój błąd.

Jak długo jelita psa dochodzą do siebie po antybiotykach?

Bakterie jelitowe odbudowują się po antybiotykach tygodniami, nie dniami, i u każdego psa inaczej. W badaniach na zdrowych psach po metronidazolu ogólny skład bakterii nie wrócił w pełni nawet 4 tygodnie po odstawieniu, a po połączeniu dwóch antybiotyków regeneracja nie była pełna nawet 8 tygodni po leczeniu.

To małe badania, głównie na zdrowych psach i z konkretnymi lekami. Chory pies po innym antybiotyku może reagować inaczej. Dlatego przyglądaj się brzuszkowi także przez tygodnie po ostatniej tabletce.

Czy to normalne, że pies po antybiotykach robi miękką kupę?

Miękki stolec, wymioty i mniejszy apetyt są podczas antybiotykoterapii częste, ale jeśli trwają dłużej niż 24 do 48 godzin albo się nasilają, skontaktuj się z weterynarzem.

• 100%W pierwszym okresie leczenia (3 tygodnie enrofloksacyny z metronidazolem) biegunkę miały wszystkie 22 zdrowe psy, 77% wymiotowało, a 41% przynajmniej przez jeden dzień zjadło mniej niż połowę zwykłej porcji.22 psy, Whittemore i wsp., 2019
• bez zmianpozostał stolec zdrowych psów po 7 dniach tylozyny, chociaż bakterie w jelitach się zmieniły.8 psów z tylozyną, Manchester i wsp., 2019

Kupa więc nie zdradza wszystkiego: może wyglądać dobrze, a bakterie nadal dochodzą do siebie. Jak ją odczytywać, dowiesz się z artykułów Kupa psa: co zdradzają kolor, kształt i konsystencja oraz Miękka kupa u psa: przyczyny i co robić.

Dlaczego mikrobiom psa po antybiotykach odbudowuje się u każdego inaczej?

Mikrobiom psa po antybiotykach odbudowuje się u każdego psa w innym tempie, a naukowcy nie wyjaśnili jeszcze dokładnie dlaczego. Różnice między psami opisano jednak w badaniach wielokrotnie.

W badaniu z tylozyną autorzy opisali, że stopień regeneracji był indywidualny (Manchester i wsp., 2019).

Przy metronidazolu u 7 z 16 psów bakteria Clostridium hiranonis nie wróciła w wystarczającej ilości nawet 4 tygodnie po odstawieniu, a razem z nią nie wróciła przemiana kwasów żółciowych. Co ciekawe, biegunkę podczas leczenia miały tylko 3 z tych 7 psów (Pilla i wsp., 2020). W tym małym badaniu biegunka w czasie leczenia nie pozwoliła więc przewidzieć, jak odbudują się jelita.

Dlatego nie porównuj swojego psa z psem sąsiadów i utrzymuj spokojny rytm także wtedy, gdy kupy już wyglądają dobrze.

Jak rozpoznać skutki uboczne antybiotyków u psa?

Najczęstsze skutki uboczne antybiotyków u psa dotyczą trawienia: biegunka, wymioty i słabszy apetyt. Niepokojące są dolegliwości, które trwają dłużej, nasilają się albo dołącza do nich krew, apatia lub gorączka. Co robić, gdy biegunka nie ustępuje, opisuje artykuł Biegunka u psa.

U 9 z 16 psów (56%) podczas 14 dni metronidazolu pojawiła się biegunka, która ustąpiła w ciągu 2 do 3 dni po odstawieniu (Pilla i wsp., 2020). Podobne dolegliwości może jednak wywoływać także choroba, z powodu której pies dostał antybiotyk, dlatego nie przypisuj ich automatycznie samemu lekowi.

Jeśli masz wątpliwości, zadzwoń do kliniki i opisz, co widzisz. Notatki z ostatnich dni bardzo w tym pomogą.

Co możesz zrobić dla brzuszka psa po antybiotykach?

Najbardziej pomaga podawanie leku dokładnie według zaleceń weterynarza, niezmieniona karma, pilnowanie picia i obserwowanie, co dzieje się w stolcu.

1. Podawaj lek dokładnie według zaleceń. Przez cały przepisany okres i o stałej porze. Nie przerywaj i nie skracaj, nawet jeśli pies znów jest żwawy. Przy skutkach ubocznych zadzwoń do weterynarza.
2. Utrzymaj stałą karmę. Żadnej nowej karmy ani smakołyków. Jeśli weterynarz zaleci karmę dietetyczną, przechodź na nią stopniowo, zgodnie z jego radą.
3. Pilnuj picia. Przy biegunce lub wymiotach pies traci płyny, więc miska ma być zawsze pełna.
4. Zadbaj o spokój i stały rytm dnia. Żadnego wymagającego treningu, dopóki trawienie się nie ustabilizuje.
5. Notuj. Stolec, apetyt i energię codziennie, a kupę śmiało sfotografuj.
6. Zapytaj o błonnik. Błonnik to pożywienie dla bakterii jelitowych. To, czy po leczeniu zmienić jego ilość, ustal z weterynarzem.

Jaki plan przyjąć na tygodnie po ostatniej tabletce?

Po ostatniej tabletce utrzymuj przez kilka tygodni stały rytm i notuj, bo w badaniach bakterie nie wróciły całkowicie do pierwotnego stanu nawet 4 do 8 tygodni po zakończeniu leczenia. Plan jest orientacyjny, bez dawkowania, a weterynarz go dopasuje.

1. Ostatni dzień leczenia. Podaj ostatnią tabletkę zgodnie z zaleceniem weterynarza i zapisz stolec, apetyt, picie i energię.
2. Tydzień 1 do 2. Ta sama karma, te same pory i spokojne spacery. Kupy mogą być jeszcze miększe, obserwuj głównie kierunek: lepiej, tak samo czy gorzej.
3. Tydzień 3 do 4. Wróć do zwykłych spacerów. Nowe smakołyki i zmiany karmy na razie odłóż: w badaniu z metronidazolem skład bakterii nie wrócił w pełni nawet po 4 tygodniach.
4. Tydzień 5 do 8. Jeśli musisz zmienić karmę, rób to stopniowo. Bardziej wymagający trening wznów po uzgodnieniu z weterynarzem.
5. Po 2 miesiącach. Przejrzyj notatki. Jeśli dolegliwości wracają albo się utrzymują, zabierz psa na kontrolę.

Czy psy po antybiotykach powinny dostawać probiotyki?

Probiotyki mogą być po antybiotykach odpowiednie, ale to, czy pies ich potrzebuje, jaki preparat dla psów wybrać i kiedy go podać, ustal z weterynarzem. Nie podawaj psu probiotyków dla ludzi.

W badaniu na 22 zdrowych psach, które przez 3 tygodnie dostawały enrofloksacynę z metronidazolem, psy z synbiotykiem (mieszanką żywych bakterii i substancji, które wykorzystują drobnoustroje jelitowe) podanym godzinę po antybiotyku miały mniejsze wahania ilości zjadanej karmy niż psy z placebo. Na to, ile psów wymiotowało albo miało biegunkę, synbiotyk nie wpłynął w istotny sposób (Whittemore i wsp., 2019). W analizie uzupełniającej u psów z synbiotykiem 8 tygodni po leczeniu do stanu wyjściowego wróciły ogólny skład bakterii i wskaźnik dysbiozy, a u psów z placebo nie. Różnorodność bakterii pozostała jednak niższa w obu grupach (Whittemore i wsp., 2021). Było to małe badanie na zdrowych psach z jednym preparatem, a analizę uzupełniającą sfinansował jego producent. Wynik nie dotyczy więc każdego probiotyku.

Ogólny przegląd znajdziesz w artykule Probiotyki dla psów: czym są i jak wybrać. Szczegółowo, według czego wybierać preparat dla psa po antybiotykach, omawiamy w artykule Probiotyki dla psa po antybiotykach.

Dlaczego nie prosić o antybiotyk „na wszelki wypadek” przy każdej biegunce?

Przy niepowikłanej ostrej biegunce psy z antybiotykiem nie wyzdrowiały szybciej niż psy z placebo, ale miały więcej opornych bakterii E. coli.

W badaniu 16 psów z ostrą biegunką wszystkie miały w ciągu 1 do 6 dni znów prawidłowy wynik w skali klinicznej, niezależnie od tego, czy przez 7 dni dostawały amoksycylinę z kwasem klawulanowym, czy placebo. Odsetek opornych E. coli w grupie z antybiotykiem pozostał jednak podwyższony jeszcze 3 tygodnie po leczeniu (Werner i wsp., 2020).

O antybiotyku decyduje weterynarz, więc nie proś o niego na wszelki wypadek. Jeśli go przepisze, dokończ całą kurację.

Kiedy z psem po antybiotykach iść do weterynarza?

Co zapamiętać i co zrobić dziś?

Jelita psa po antybiotykach potrzebują tygodni, nie dni, więc dokończ kurację, nie zmieniaj karmy i obserwuj kupy. Dziś wieczorem zacznij prowadzić notatki o stolcu, apetycie i energii psa. Więcej o bakteriach w jelitach znajdziesz w artykule Mikrobiom psa: czym jest i dlaczego jest ważny. Zapisz sobie ten artykuł na później.

Źródła

1. Manchester AC et al. (2019). Long-term impact of tylosin on fecal microbiota and fecal bile acids of healthy dogs. Journal of Veterinary Internal Medicine 33(6):2605–2617. doi.org/10.1111/jvim.15635
2. Pilla R et al. (2020). Effects of metronidazole on the fecal microbiome and metabolome in healthy dogs. Journal of Veterinary Internal Medicine 34(5):1853–1866. doi.org/10.1111/jvim.15871
3. Werner M et al. (2020). Effect of amoxicillin-clavulanic acid on clinical scores, intestinal microbiome, and amoxicillin-resistant Escherichia coli in dogs with uncomplicated acute diarrhea. Journal of Veterinary Internal Medicine 34(3):1166–1176. doi.org/10.1111/jvim.15775
4. Whittemore JC et al. (2019). Randomized, controlled, crossover trial of prevention of antibiotic-induced gastrointestinal signs using a synbiotic mixture in healthy research dogs. Journal of Veterinary Internal Medicine 33(4):1619–1626. doi.org/10.1111/jvim.15553
5. Whittemore JC et al. (2021). Effects of synbiotics on the fecal microbiome and metabolomic profiles of healthy research dogs administered antibiotics: a randomized, controlled trial. Frontiers in Veterinary Science 8:665713. doi.org/10.3389/fvets.2021.665713
6. VCA Animal Hospitals. Metronidazole. vcahospitals.com