Mikrobiom psa: czym jest i dlaczego jest ważny

W jelitach twojego psa żyją miliardy bakterii. Nie widzisz ich, ale pracują dla niego każdego dnia. Naukowcy nazywają tę społeczność mikrobiomem jelitowym, a czasem mówią o nim jako o „niewidzialnym narządzie”.

Czym jest mikrobiom jelitowy

Mikrobiom jelitowy to zróżnicowana społeczność drobnoustrojów, głównie bakterii, które żyją w przewodzie pokarmowym psa. To nie przypadkowa mieszanka. Bakterie współpracują, konkurują o pokarm i wytwarzają substancje, z których korzysta organizm psa. U każdego psa wygląda trochę inaczej i zmienia się razem z dietą, lekami oraz wiekiem.

Z czego składa się mikrobiom psa?

Większość bakterii w jelitach psa należy do pięciu typów: Firmicutes, Fusobacteria, Bacteroidetes, Proteobacteria i Actinobacteria (praca przeglądowa Pilla i Suchodolski, 2020). W badaniu 29 psów domowych trzy największe typy, Bacteroidetes, Firmicutes i Fusobacteria, stanowiły średnio po ponad 20% bakterii (Kubinyi i wsp., 2020).

Dokładny skład różni się u każdego psa. Dwie grupy odgrywają szczególną rolę:

• Faecalibacterium. Należy do bakterii, które wytwarzają krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (Pilla i Suchodolski, 2020). W badaniu 13 zdrowych psów i 13 psów z ostrą biegunką psy z biegunką miały tych bakterii mniej (Guard i wsp., 2015).
• Peptacetobacter hiranonis (dawniej Clostridium hiranonis). Według pracy przeglądowej jest kluczowy dla przekształcania kwasów żółciowych (Németh i wsp., 2026). Należy też do siedmiu grup bakterii, z których wraz z całkowitą liczbą bakterii oblicza się Dysbiosis Index (AlShawaqfeh i wsp., 2017).

Gdzie żyje i co robi

• Jelito grubeTu żyje najwięcej bakterii. To ich główne „miejsce pracy”.Pilla i Suchodolski, 2020
• Kwas masłowyBakterie wytwarzają go z błonnika. Jest głównym paliwem dla komórek jelita grubego.Pilla i Suchodolski, 2020

Mikrobiom pomaga psu przetwarzać pokarm, którego sam by nie strawił, i jest częścią układu obronnego. Układ odpornościowy „uczy się” od bakterii jelitowych, co jest bezpieczne, a co nie.

Co robi mikrobiom psa?

Główne zadania mikrobiomu jelitowego psa

Obszar	Co robi mikrobiom
Trawienie błonnika	Bakterie rozkładają błonnik, którego pies sam nie strawi, i wytwarzają z niego krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, na przykład kwas masłowy (Pilla i Suchodolski, 2020).
Kwasy żółciowe	Bakterie przekształcają kwasy żółciowe z wątroby w ich formy wtórne. Po metronidazolu było ich mniej w stolcu zdrowych psów (Pilla i wsp., 2020).
Odporność	Bakterie jelitowe „uczą” układ odpornościowy odróżniać to, co bezpieczne, od tego, co nie (Pilla i Suchodolski, 2020).
Ochrona jelit	Według pracy przeglądowej mikrobiom bierze udział w ochronie przed patogenami, czyli bakteriami, które mogą powodować problemy (Pilla i Suchodolski, 2020).

Czym mikrobiom psa różni się od ludzkiego?

Mikrobiom psa jest bardziej podobny do ludzkiego niż mikrobiom świń czy myszy. Wynika to z pracy Coelho i wsp. (2018), która porównała metagenomy jelitowe psów, ludzi, myszy i świń oraz stworzyła katalog 1 247 405 genów mikrobiomu psa.

Podobna była też reakcja na jedzenie. W tym samym badaniu dwie różne diety miały na mikrobiom psów duży i powtarzalny wpływ, niezależnie od rasy czy płci, a odpowiedzi zgadzały się z wcześniejszymi badaniami u ludzi. U psów z nadwagą zmiany po diecie wysokobiałkowej były większe niż u psów szczupłych.

Pies mimo to nie jest małym człowiekiem i to, co działa u ludzi, nie musi działać u psów. Dlatego nie przenoś danych z badań na ludziach na psa bez sprawdzenia.

Jelita, skóra i zachowanie

Badania nad mikrobiomem psa szybko się rozwijają, a pierwsze prace sugerują, że jelita łączą się także z innymi częściami ciała:

• Skóra. W małym badaniu pilotażowym psy z atopowym zapaleniem skóry (12 psów) miały inny skład bakterii jelitowych niż zdrowe psy (20 psów), co sugeruje związek między jelitami a skórą (Sugita i wsp., 2023). U niektórych psów problemy skórne mogą mieć związek także z jelitami. Przyczynę świądu zawsze jednak ustala weterynarz.
• Zachowanie. W dwóch mniejszych badaniach (31 i 42 psów) psy z agresją lub lękami miały inny skład bakterii jelitowych niż psy bez takich problemów (Kirchoff i wsp., 2019; Mondo i wsp., 2020). To korelacja, a nie dowód, że bakterie powodują zachowanie. Badania w tym obszarze dopiero się zaczynają.

Czym jest dysbioza i Dysbiosis Index?

Dysbioza to nierównowaga bakterii jelitowych, przy której zmienia się skład mikrobiomu, a wraz z nim substancje wytwarzane przez bakterie (Pilla i Suchodolski, 2020). To nie jest osobna choroba. Szczegółowo zajmuje się nią artykuł Dysbioza u psa.

Dysbiosis Index to laboratoryjne obliczenie, które na podstawie jednej próbki stolca wyraża stopień dysbiozy jedną liczbą. Opiera się na całkowitej liczbie bakterii i siedmiu grupach bakterii, wśród nich Faecalibacterium, Fusobacterium i Peptacetobacter hiranonis. W pracy AlShawaqfeh i wsp. (2017), z udziałem 95 zdrowych psów i 106 psów z przewlekłą zapalną chorobą jelit, indeks odróżnił obie grupy z czułością 74% i swoistością 95%. Wartość ujemna oznacza stan prawidłowy, dodatnia dysbiozę.

Test nie mówi, dlaczego mikrobiom jest zmieniony, i nie zastępuje badania. Czego możesz się spodziewać po analizie, a czego nie, przeczytasz w artykule Test mikrobiomu psa: co pokazuje analiza stolca, a czego nie.

Jak poznać, że mikrobiom psa jest zaburzony?

W domu nie da się tego rozpoznać wiarygodnie. Mikrobiomu nie widzisz, widzisz tylko to, co dzieje się wokół niego. W badaniach dysbiozę stwierdzono u psów z ostrą biegunką (Guard i wsp., 2015), przy przewlekłych chorobach jelit i po antybiotykach (Pilla i Suchodolski, 2020). Dlatego wiązane są z nią takie objawy trawienne:

• Miękki stolec lub biegunka, które wracają albo nie chcą ustąpić. Jak czytać stolec, wyjaśnia artykuł Kupa psa: co zdradzają kolor, kształt i konsystencja.
• Na przemian twardy i luźny stolec, śluz albo zmieniony zapach kupy.
• Wzdęcia i burczenie w brzuchu, zwłaszcza gdy pojawiają się po antybiotykach lub po zmianie karmy.
• Wymioty, słabszy apetyt lub chudnięcie, z którymi od razu trzeba iść do weterynarza.

Uwaga: nic z tego nie jest dowodem dysbiozy. Takie same objawy mogą wywołać pasożyty, nietolerancja pokarmowa lub zapalenie trzustki, a w domu nikt nie odróżni ich od dysbiozy. Przyczynę ustali weterynarz. Co robić przy biegunce, podsumowuje artykuł Biegunka u psa: co robić i kiedy od razu do weterynarza, a szerszy przegląd znajdziesz w artykule Problemy trawienne u psa: objawy, przyczyny, co robić.

Mikrobiom w równowadze a dysbioza: co zmienia się w badaniach

Wskaźnik	W równowadze	Przy dysbiozie
Różnorodność	Zróżnicowana społeczność bakterii.	Mniejsze bogactwo i różnorodność bakterii u psów z ostrą biegunką (Guard i wsp., 2015) i z przewlekłą chorobą jelit (Pilla i Suchodolski, 2020).
Peptacetobacter hiranonis (dawniej Clostridium hiranonis)	Główna bakteria, która w jelitach psa przekształca pierwotne kwasy żółciowe we wtórne.	Ubywa jej. U około 50–60% psów z przewlekłą chorobą jelit jest tej bakterii mniej (Suchodolski, 2021).
Wtórne kwasy żółciowe	Powstają z przekształcenia pierwotnych i pomagają trzymać w ryzach niektóre niepożądane bakterie.	Jest ich mniej, gdy ubywa P. hiranonis (Suchodolski, 2021). Po 14 dniach metronidazolu było ich mniej w stolcu zdrowych psów (Pilla i wsp., 2020).
Faecalibacterium i Fusobacterium	Zwykle obecne.	Zwykle ich ubywa (Suchodolski, 2021). U psów z ostrą biegunką było mniej Faecalibacterium (Guard i wsp., 2015).
E. coli i Streptococcus	Mały udział, normalna część jelita.	Ich udział zwykle rośnie (Suchodolski, 2021). Liczy się proporcja, a nie sama obecność.
Dysbiosis Index	Wartość ujemna.	Wartość powyżej 2 uznaje się dziś za dysbiozę, a wartości od 0 do 2 są graniczne i oznaczają lekkie przesunięcie (Suchodolski, 2021).

Tabela również nie jest instrukcją diagnostyczną. Dysbiosis Index nie stawia diagnozy: w jednym większym badaniu około 36% ze 146 psów z przewlekłą chorobą jelit miało wartość prawidłową (Sung i wsp., 2023). Wynik pokazuje stan bakterii, a nie przyczynę.

Jak dieta i wiek zmieniają mikrobiom psa?

Dieta zmienia skład mikrobiomu psa szybko i wyraźnie. U 11 zdrowych dorosłych psów stopniowe przejście z karmy suchej na dietę z dużym udziałem gotowanej mielonej wołowiny wywołało zmiany w składzie bakterii w stolcu. Po powrocie do granulek skład jednak w dużej mierze wrócił do poprzedniego stanu (Herstad i wsp., 2017). Dlatego ważna jest stabilność i stopniowe zmiany, jak opisujemy w artykule Zmiana karmy u psa: plan na 7 do 10 dni. Błonnikowi, głównemu „jedzeniu” dla bakterii jelitowych, poświęcony jest artykuł Błonnik dla psów: do czego służy i kiedy go dodawać.

Wiek też odgrywa rolę:

• Szczenięta. Mikrobiom szczeniąt w okresie odsadzenia, wraz z przejściem z mleka na pokarm stały, stopniowo upodabnia się do mikrobiomu psów dorosłych. Zmiany trwają jednak aż do dorosłości (praca przeglądowa Balouei i wsp., 2023).
• Seniorzy. W badaniu 29 psów domowych starsze psy miały niższy udział bakterii Fusobacteria (Kubinyi i wsp., 2020), było to jednak małe badanie przekrojowe. Inne badanie, oparte na hodowli bakterii ze stolca, opisało, że u starszych psów liczba laktobacylów ma tendencję do spadku (Masuoka i wsp., 2017).

Co zaburza mikrobiom

1. Antybiotyki. Uderzają także w „dobre” bakterie, a jelita potem mogą odbudowywać się nawet przez kilka tygodni. Po 14 dniach metronidazolu u zdrowych psów niektóre zmiany, na przykład spadek Fusobacteria, nie ustąpiły całkowicie nawet cztery tygodnie po odstawieniu (Pilla i wsp., 2020). Antybiotyki są jednak często niezbędne, dlatego podawaj je zawsze dokładnie według zaleceń weterynarza. Więcej znajdziesz w artykule Pies po antybiotykach: jak wesprzeć jego brzuszek.
2. Nagła zmiana karmy. Gdy zmienisz psu karmę z dnia na dzień, bakterie muszą się szybko dostosować. To, że dieta zmienia skład bakterii w stolcu, pokazało badanie na zdrowych psach, i to także przy stopniowej zmianie (Herstad i wsp., 2017). Na nową karmę przechodź stopniowo, przez kilka dni.
3. Choroby jelit. Przy przewlekłych chorobach jelit skład bakterii bywa zmieniony. Tu potrzebny jest weterynarz.

Co możesz zrobić dla mikrobiomu psa?

Dla mikrobiomu psa możesz w domu zrobić głównie to: trzymać się stabilnej, dobrej karmy, zmieniać ją stopniowo, nie leczyć problemów na własną rękę i obserwować stolec.

• Stabilna karma. Jeśli psu służy, nie zmieniaj jej niepotrzebnie często.
• Stopniowe zmiany. Nową karmę dodawaj po trochu, nie z dnia na dzień. Poradnik znajdziesz w artykule Zmiana karmy u psa: plan na 7 do 10 dni.
• Antybiotyki tylko według weterynarza. Nie podawaj ich „na wszelki wypadek” i nigdy nie odstawiaj ich bez konsultacji z weterynarzem.
• Suplementy tylko po konsultacji. To, czy probiotyk ma sens, zdecyduje weterynarz. Przegląd znajdziesz w artykule Probiotyki dla psów: czym są i jak wybrać.
• Obserwuj kupę. To najtańszy wskaźnik tego, co dzieje się w jelitach. Jak ją czytać, wyjaśnia artykuł Kupa psa: co zdradzają kolor, kształt i konsystencja.

Jeśli problemy trawienne lub świąd wracają, umów psa na badanie, nawet jeśli nie jest to nic pilnego. Mikrobiom to tylko jeden element układanki, a przyczyn może być kilka. O stolcu, który pozostaje miękki, jest artykuł Miękka kupa u psa: przyczyny i co robić.

Jak można ocenić mikrobiom

Skład mikrobiomu można ustalić na podstawie próbki stolca. Analiza pokazuje, jakie bakterie żyją w jelitach i czym ich skład różni się od typowego. Czego możesz się spodziewać po takim teście, a czego nie, przeczytasz w artykule Test mikrobiomu psa: co pokazuje analiza stolca, a czego nie.

Częste pytania

Czym jest mikrobiom psa?

Mikrobiom psa to społeczność bakterii i innych drobnoustrojów żyjących w przewodzie pokarmowym psa, najwięcej w jelicie grubym. Pomaga w trawieniu błonnika, przekształca kwasy żółciowe w ich formy wtórne i jest częścią układu obronnego. U każdego psa wygląda trochę inaczej i zmienia się razem z dietą, lekami oraz wiekiem.

Gdzie w ciele psa żyje najwięcej bakterii?

W jelicie grubym. Liczba i różnorodność bakterii w przewodzie pokarmowym rosną w kierunku od żołądka, a w jelicie grubym przeważają bakterie niewymagające tlenu. Wytwarzają tam z błonnika krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, na przykład kwas masłowy, który komórki jelita grubego wykorzystują jako główne źródło energii.

Co zaburza mikrobiom psa?

Najczęściej antybiotyki, nagła zmiana karmy i choroby jelit. W badaniu na zdrowych psach niektóre zmiany po metronidazolu były widoczne jeszcze cztery tygodnie po odstawieniu. Antybiotyki są jednak często niezbędne, dlatego podawaj je zawsze dokładnie według zaleceń weterynarza. Karmę zmieniaj stopniowo, a przy nawracających problemach umów psa na badanie.

Jakie bakterie żyją w jelitach psa?

Większość należy do pięciu typów: Firmicutes, Fusobacteria, Bacteroidetes, Proteobacteria i Actinobacteria. W badaniu 29 psów domowych Bacteroidetes, Firmicutes i Fusobacteria stanowiły średnio po ponad jednej piątej bakterii. Dokładny skład różni się u każdego psa i zmienia się z dietą, wiekiem oraz lekami.

Czy mikrobiom psa jest podobny do ludzkiego?

Pod względem zawartości genów jest mu bliższy niż mikrobiom świń czy myszy. Według badania z 2018 roku mikrobiom psa reagował na zmianę diety podobnie, jak wcześniejsze badania opisały to u ludzi. To jednak inny gatunek, a to, co dotyczy ludzi, nie musi dotyczyć psa. Dlatego nie przenoś danych z badań na ludziach na psa bez sprawdzenia.

Czym jest dysbioza u psa?

Dysbioza to nierównowaga bakterii jelitowych, przy której zmienia się skład mikrobiomu i substancje wytwarzane przez bakterie. To nie osobna choroba, ale stan towarzyszący wielu problemom trawiennym. Laboratorium może ją wyrazić Dysbiosis Indexem, w którym wartość ujemna oznacza stan prawidłowy. Przyczynę zawsze jednak ustali weterynarz.

Czy mikrobiom psa można odbudować?

Nikt nie da ci gwarancji. Po usunięciu czynnika zaburzającego skład często wraca w kierunku pierwotnego, ale nie zawsze i u każdego psa inaczej. Po powrocie do suchej karmy zmiany wywołane zmianą diety w dużej mierze się cofnęły (Herstad i wsp., 2017), a po metronidazolu niektóre zmiany nie ustąpiły nawet po czterech tygodniach (Pilla i wsp., 2020). Oparciem są stabilna karma i weterynarz.

Źródła

1. Pilla R, Suchodolski JS (2020). The Role of the Canine Gut Microbiome and Metabolome in Health and Gastrointestinal Disease. Frontiers in Veterinary Science. doi.org/10.3389/fvets.2019.00498
2. Sugita K et al. (2023). Pilot evaluation of a single oral fecal microbiota transplantation for canine atopic dermatitis. Scientific Reports. doi.org/10.1038/s41598-023-35565-y
3. Kirchoff NS, Udell MAR, Sharpton TJ (2019). The gut microbiome correlates with conspecific aggression in a small population of rescued dogs (Canis familiaris). PeerJ. doi.org/10.7717/peerj.6103
4. Mondo E et al. (2020). Gut microbiome structure and adrenocortical activity in dogs with aggressive and phobic behavioral disorders. Heliyon. doi.org/10.1016/j.heliyon.2020.e03311
5. Pilla R et al. (2020). Effects of metronidazole on the fecal microbiome and metabolome in healthy dogs. Journal of Veterinary Internal Medicine. doi.org/10.1111/jvim.15871
6. Herstad KMV et al. (2017). A diet change from dry food to beef induces reversible changes on the faecal microbiota in healthy, adult client-owned dogs. BMC Veterinary Research. doi.org/10.1186/s12917-017-1073-9
7. Coelho LP et al. (2018). Similarity of the dog and human gut microbiomes in gene content and response to diet. Microbiome. doi.org/10.1186/s40168-018-0450-3
8. Kubinyi E et al. (2020). Gut Microbiome Composition is Associated with Age and Memory Performance in Pet Dogs. Animals. doi.org/10.3390/ani10091488
9. AlShawaqfeh MK et al. (2017). A dysbiosis index to assess microbial changes in fecal samples of dogs with chronic inflammatory enteropathy. FEMS Microbiology Ecology. doi.org/10.1093/femsec/fix136
10. Guard BC et al. (2015). Characterization of microbial dysbiosis and metabolomic changes in dogs with acute diarrhea. PLoS ONE. doi.org/10.1371/journal.pone.0127259
11. Balouei F et al. (2023). Factors Affecting Gut Microbiota of Puppies from Birth to Weaning. Animals. doi.org/10.3390/ani13040578
12. Masuoka H et al. (2017). Transition of the intestinal microbiota of dogs with age. Bioscience of Microbiota, Food and Health. doi.org/10.12938/bmfh.bmfh-2016-021
13. Németh K et al. (2026). The Collaborative Collapse: Bile Acid Dysmetabolism as a Central Pathogenic Driver in Canine and Feline Multi-Systemic Disorders. Veterinary Sciences. doi.org/10.3390/vetsci13020182
14. Suchodolski JS (2021). Analysis of the gut microbiome in dogs and cats. Veterinary Clinical Pathology 50(S1):6–17. doi.org/10.1111/vcp.13031
15. Sung CH et al. (2023). Correlation between targeted qPCR assays and untargeted DNA shotgun metagenomic sequencing for assessing the fecal microbiota in dogs. Animals 13(16):2597. doi.org/10.3390/ani13162597